Δελφοί – Ιστορία

Η Ιστορία του Μαντείου των Δελφών

Το μαντείο των Δελφών κατέχει κυρίαρχο ρόλο στην αρχαία ελληνική ιστορία. Υπολογίζεται πως ιερό στην περιοχή υπήρχε από τον 14ο αιώνα π.Χ., αφιερωμένο στην θεά Γαία, την Γη.

Ο μύθος

Το μαντείο χτίστηκε στον ομφαλό της Γης, το σημείο όπου, κατά τον μύθο, συναντήθηκαν οι δυο αετοί που ελευθέρωσε ο Δίας, ακριβώς γι’ αυτόν τον σκοπό. Αργότερα, ο θεός Απόλλων θέλησε να πάρει τον ομφαλό της Γης υπό την κυριαρχία του: για τον σκοπό αυτό, σκότωσε τον τρομερό δράκοντα Πύθωνα, τον γιο της Γαίας και φύλακα του ιερού. Μετανιωμένος για την πράξη του, στην συνέχεια έφυγε για να εξαγνιστεί και να γυρίσει, «καθαρός» πια στον ιερό χώρο.

Κατά την απουσία του Απόλλωνα, οι Κρήτες εξέφρασαν την επιθυμία να κατασκευάσουν το ναό προς τιμήν του και να γίνουν ιερείς του, προσδοκώντας την επιστροφή του. Πράγματι, όταν ξεκίνησαν τα καράβια των Κρητών, ο θεός μεταμορφωμένος σε δελφίνι, τα συνόδευε ώστε να φτάσουν στον προορισμό τους με ασφάλεια. Έτσι λοιπόν, ξαναγύρισε ως δελφίνι στην περιοχή που από τότε ονομάστηκε «Δελφοί» από την λέξη αυτή και αφιερώθηκε στην λατρεία του γιου του Δία και της Λητούς, του θεού του φωτός που κάνει τα πάντα δήλα και ορατά.

Η Αρχαϊκή Εποχή

Κατά την Αρχαϊκή Εποχή, από τον 7ο π.Χ. αιώνα, το Μαντείο γνωρίζει την περίοδο της μεγάλης του ανάπτυξης: είναι η εποχή του αποικισμού και κάθε πόλη που θέλει να αποικίσει συμβουλεύεται τους θεούς μέσω του Μαντείου. Ιδρύεται η Δελφική Αμφικτιονία που από τότε και για μια μακρά περίοδο ασκούσε την διοίκηση του ιερού. Τότε καθιερώνονται και τα Πύθια, αθλητικοί αγώνες στα πρότυπα των αγώνων της Ολυμπίας, ενώ ο μουσικός και θεατρικός διαγωνισμός λαμβάνει χώρα στο θέατρο του ιερού.

Την περίοδο αυτή κατασκευάστηκε ο μεγαλοπρεπής ναός του Απόλλωνα. Δωρικού ρυθμού, με 6 πανύψηλους κίονες στην πρόσοψη και 15 στις πλευρές. Στο αέτωμα του ναού ο επισκέπτης θαύμαζε σκηνές από την Γιγαντομαχία, τις Μούσες, τον Διόνυσο και βέβαια τον θεό Απόλλωνα. Στους τοίχους του πρόναου υπήρχαν χαραγμένα ρητά των επτά σοφών της αρχαιότητας, όπως το «γνώθι σαυτόν» (= να γνωρίζεις τον εαυτό σου) και «μηδέν άγαν» (= τίποτα υπερβολικό), ρήσεις που καθόρισαν την πορεία της ανθρωπότητας και σχημάτισαν ολόκληρες φιλοσοφικές τάσεις ανά τους αιώνες. Στο βαθύτερο ιερό του ναού βρισκόταν ο ομφαλός και εκτυλισσόταν η μαντική διαδικασία, από την ιέρεια Πυθία.

Γύρω από τον ναό του Απόλλωνα χτίζονται τα Θησαυροφυλάκια των πόλεων: οικήματα σαν μικροί ναοί, όπου μέσα φυλασσόταν ο θησαυρός που κάθε πόλη προσέφερε στο ιερό. Όταν ο χρησμός εκπληρωνόταν, ο προσκυνητής ένιωθε υποχρεωμένος να δωρίσει στο μαντείο χρηματική προσφορά, ή πολύτιμα αντικείμενα, αγάλματα, γλυπτά και άλλα. Το Αθηναϊκό θησαυροφυλάκιο, που ανακατασκευάστηκε μετά την νίκη των Αθηναίων εναντίον των Περσών στον Μαραθώνα το 490 π.Χ., σώθηκε σε μεγάλο βαθμό ως τις μέρες μας. Εντυπωσιακότατα ανάγλυφα που αναπαριστούσαν τις νίκες του Αθηναίου ήρωα Θησέα στόλιζαν τα αετώματά του. Στους τοίχους του θησαυροφυλακίου υπήρχε τεράστιος πίνακας φτιαγμένος από μαλακή πέτρα, έτσι ώστε οι επισκέπτες να χαράζουν τα αναθήματα, τις ευχές και τις αφιερώσεις τους.

Η διαδικασία της χρησμοδοσίας

Η διαδικασία υποβολής ερώτησης και απόδοσης ενός χρησμού από τον Απόλλωνα διαμέσου της Πυθίας και των ιερέων του ήταν συγκεκριμένη: ο προσκυνητής πριν μπει στο μαντείο, καθαριζόταν με το νερό της Κασταλίας Πηγής, της αρχαίας κρήνης που βρίσκεται κοντά. Στην συνέχεια πλήρωνε ένα ορισμένο αντίτιμο, έναν φόρο, που οριζόταν διαφορετικά κάθε εποχή και ονομαζόταν πελανόν. Τέλος, θυσίαζε ένα ζώο, συνήθως κατσίκι, στον βωμό του Απόλλωνα.

Κατόπιν, ήταν η σειρά της Πυθίας να προετοιμαστεί. Πλενόταν κι αυτή στα νερά της Κασταλίας, σαν ένα είδος εξαγνισμού, πριν μπει στο άδυτο, στο ιερό του ναού του Απόλλωνα για την χρησμοδοσία. Στο σημείο εκείνο, τον ομφαλό της γης, ο θεός Απόλλωνας επικοινωνούσε με την ιέρειά του που καθόταν σε συγκεκριμένο τρίποδο, μέσω αναθυμιάσεων που αναδύονταν από τα έγκατα της γης. Οι ιερείς του ναού, που βρισκόταν σε διπλανό δωμάτιο έθεταν στην Πυθία το ερώτημα του προσκυνητή και ερμήνευαν το παραλήρημα της ως πρόταση με νόημα.

Οι χρησμοί του Μαντείου χαρακτηρίζονται από το διφορούμενο νόημά τους, στο οποίο αποδίδεται και η σχεδόν βέβαιη επιτυχία τους. Όταν για παράδειγμα ο βασιλιάς της Λυδίας Κροίσος ρώτησε το Μαντείο αν θα είχε επιτυχία η επίθεσή του κατά των Ελλήνων, η Πυθία απάντησε ότι αν επιτεθεί θα καταστρέψει ένα μεγάλο Βασίλειο. Ο Κροίσος τελικά προχώρησε στην επίθεση, ηττήθηκε και το μεγάλο Βασίλειο που καταστράφηκε, ήταν  το δικό του. Ούτε ο ίδιος δεν αμφισβήτησε την ορθότητα του χρησμού, καθώς μετά την αποτυχία του προσέφερε δώρα στο μαντείο για να το ευχαριστήσει.

Οι αναθυμιάσεις

Το 1892 Γάλλοι αρχαιολόγοι άρχισαν ανασκαφές στην περιοχή του ιερού των Δελφών με απώτερο σκοπό να βρουν κάτι που να αποδεικνύει ότι υπήρχε πράγματι  το χάσμα που επέτρεπε στα αέρια να αναδυθούν και να δημιουργήσουν το κανάλι “επικοινωνίας” μεταξύ Πυθίας και Απόλλωνα.  Οι έρευνές τους δεν είχαν αποτέλεσμα.

Οκτώ χρόνια μετά, διαφορετική ερευνητική ομάδα υποστήριξε πως ο ομφαλός βράχος, πάνω στον οποίο καθόταν η Πυθία, βρισκόταν ακριβώς πάνω από ένα χάσμα που είχε δημιουργηθεί εξαιτίας της ολισθηρότητας των υπογείων πλακών, και το οποίο επέτρεπε μία δίοδο έτσι ώστε οι αναθυμιάσεις αέριων, όπως το μεθάνιο, να ανεβαίνουν στην επιφάνεια του εδάφους και να εισπνέονται από την Πυθία.

Καθώς, όπως είναι γνωστό, αν κάποιος εισπνεύσει μικρή ποσότητα χημικού αερίου  έρχεται σε κατάσταση ευφορίας με αποτέλεσμα να του δημιουργούνται παραισθησιακά οράματα, επιχειρήθηκε έτσι να εξηγηθεί και το «παραμιλητό» της Πυθίας όταν βρισκόταν στην κατάσταση επικοινωνίας με τον Απόλλωνα.

Το Μαντείο των Δελφών στον Αρχαίο Κόσμο

Η ευλάβεια με την οποία ο αρχαίος κόσμος υπάκουε στους χρησμούς του μαντείου ήταν αδιαμφισβήτητη. Κατά την περίοδο της ακμής του, έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην διαμόρφωση των ισορροπιών. Παρόλο που ήταν ένας ουδέτερος χώρος, όπου τα Θησαυροφυλάκια των πόλεων γειτνίαζαν ακόμα κι αν βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση μεταξύ τους, το Μαντείο πολλές φορές έπαιρνε ξεκάθαρα το μέρος της μιας ή της άλλης πλευράς, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον Πελοποννησιακό πόλεμο, όταν τάχθηκε σαφώς υπέρ των Λακεδαιμονίων.

Η οικονομική δύναμη και η εξουσία που αποκτούσε ο κυρίαρχος των Δελφών ήταν οι αιτίες που το Μαντείο βρέθηκε πολλές φορές να διεκδικείται από διάφορους αντιπάλους. Οι «ιεροί πόλεμοι» κατέληγαν με διάφορους νικητές, που κάθε φορά τροποποιούσαν τους κανόνες της λειτουργίας του. Για μια μακρά περίοδο, το μαντείο των Δελφών αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους θρησκευτικούς τόπους της αρχαιότητας.

Το τέλος του Μαντείου των Δελφών

Η λειτουργία του σταμάτησε με διάταγμα του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Α’ το 394 μ.Χ. Πηγές αναφέρουν ως  τελευταίο δελφικό χρησμό, ένα μήνυμα προς τον Αυτοκράτορα Ιουλιανό, το 362 μ.Χ. Ο Παγανιστής αυτοκράτορας ήθελε να εκστρατεύσει κατά των Περσών και ζήτησε να μάθει αν έπρεπε να προχωρήσει ή όχι. Ο χρησμός έλεγε «Είπατε τω βασιλεί, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβαν, ου μαντίδα δάφνην, ου παγάν λαλεούσαν, απέσβετο και λάλον ύδωρ», δηλαδή: «Πείτε στον βασιλιά, πως έπεσε κατάχαμα το περίτεχνο οίκημα, κι ούτε ο Φοίβος Απόλλων έχει πια κατοικία, ούτε δάφνη μαντική, ούτε πηγή ομιλούσα, και το ομιλόν νερό στέρεψε».

Most Popular