Διχώρι

Θεωρείται από πολλούς ένα από τα ομορφότερα ορεινά χωριά της Φωκίδας. Το Διχώρι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.131 μέτρων στην πλαγιά των Βαρδουσίων, στο βορειοδυτικό τμήμα του νομού. Απέχει από την Άμφισσα περίπου 2,5 ώρες, δηλαδή 105 χλμ. ενώ από το Λιδωρίκι περίπου 45 χλμ. Όπως λέει και το όνομά του, στην ουσία αποτελείται από «δύο χωριά», το «Πάνω» και το «Κάτω» που χωρίζονται μεταξύ τους από το Ρέμα του Τσόνη. Το Διχώρι θα ακούσετε να το λένε και Καστανοχώρι, για τις πολλές του καστανιές, αλλά και Κωστάριτσα, το παλιό του σλάβικο όνομα που καταργήθηκε επισήμως το 1927.

Το φυσικό περιβάλλον στο Διχώρι είναι αξεπέραστο. Πανύψηλα έλατα στολίζουν τα Βαρδούσια, μαζί με κέρδους, βελανιδιές, καστανιές αλλά και τα πανάρχαια πλατάνια του χωριού και δημιουργούν ένα τοπίο αξεπέραστο και μοναδικό, αναλόγως την εποχή που θα το αντικρίσει κανείς. Το ελβετικό χειμωνιάτικο τοπίο, διαδέχεται η άνοιξη, όπου όλα ανθίζουν, το καλοκαίρι με τον ολόλαμπρο ήλιο και στη συνέχεια το φθινόπωρο, με τα μοναδικά του χρώματα στις αποχρώσεις του ζεστού κόκκινου και του καφέ. Τα άφθονα τρεχούμενα νερά στο Διχώρι δίνουν το δικό τους ξεχωριστό χρώμα, όχι μόνο στην εικόνα του τοπίου, αλλά και στους ήχους του, καθώς το γάργαρο νερό που κυλά, άλλοτε ακούγεται σαν κελάρυσμα και άλλοτε σαν ορμητικό βουητό, ειδικά όταν πρόκειται για τον Κοκκινοπόταμο και τις πάμπολλες πηγές του στην περιοχή.

Μέσα στο Διχώρι, με τα παραδοσιακά χτισμένα σπίτια με τις κόκκινες στέγες και τις καμινάδες, δεν θα πρέπει κανείς να παραλείψει να επισκεφθεί τις δύο ιστορικές εκκλησίες του χωριού. Η μια είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και βρίσκεται λίγο πιο πάνω από την κεντρική πλατεία. Το τέμπλο της αποδίδεται στον ξυλογλύπτη Ιωάννη Κιντώνη ενώ πολλές από τις εικόνες της είναι προεπαναστατικές, του 1813, ενώ οι περισσότερες ανάγονται στα μέσα του 19ου αιώνα. Στο Κάτω χωριό στο Διχώρι, η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στέκει ακλόνητη από το 1728 και σύμφωνα με την παράδοση λειτούργησε ως κρυφό σχολείο κατά την Τουρκοκρατία.

Η ιστορία του Διχωρίου χάνεται στα βάθη των αιώνων, καθώς στην ευρύτερη περιοχή, στο ξωκλήσι του Αγίου Μηνά έχουν βρεθεί υπολείμματα αρχαίας πόλης των Αιτωλών. Σπουδαίο ρόλο έπαιξε το Διχώρι και κατά την Τουρκοκρατία, όταν οι νέοι του χωριού πολεμούσαν στο πλάι των μεγάλων οπλαρχηγών της Ρούμελης, ενώ στη θέση Αποκλείστρα, κατέφευγαν οι χωριανοί για να γλυτώσουν από τις σφαγές των πασάδων. Λίγο πιο βόρεια του χωριού, στη θέση Κρέκιζα το 1825 σημειώθηκε ιστορική μάχη του σώματος του Γιάννη Φαρμάκη με τον τουρκικό στρατό που αναγκάστηκε σε φυγή.

Το όνομα Κωστάριτσα που είχε το Διχώρι ως το 1927 συναντάται σε δημοτικά τραγούδια και θρύλους της περιοχής. Από το Διχώρι λέγεται πως καταγόταν και η γνωστή ηρωίδα πολλών δημοτικών τραγουδιών και θρύλων, η Κρυστάλλω, που ήταν μια νέα που έκλεψε ο αρματολός Σκαλτσόδημος από τον πατέρα της κοτζαμπάση Μπαμπαλή για να τον αναγκάσει να τον οπλίσει, ενώ στην ιστορία ως ερωτευμένος νέος εμπλέκεται και ο ήρωας της Επανάστασης Αθανάσιος Διάκος.