Βρύσινας

O Βρύσινας είναι ένα από τα βουνά του νομού Ρεθύμνου με πλούσια ιστορία και ανθρώπινη παρουσία πολλών αιώνων, απέχοντας από το Ρέθυμνο  8 περίπου χιλιόμετρα. Οι πλαγιές του είναι κατάφυτες χάρη στις πολλές βρύσες, δηλαδή τις πηγές, όπου οφείλει και το όνομά του.

Η υψηλότερη κωνοειδής κορυφή του Βρύσινα, το Άγιο Πνεύμα, βρίσκεται σε υψόμετρο 858 μέτρων, στο νότιο τμήμα της οροσειράς και εντοπίστηκε και ταυτίστηκε ως ιερό κορυφής από τον Πωλ Φωρ, το Γάλλο φιλέλληνα αρχαιολόγο το 1963. Στο σημείο υπάρχει και το εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος, ενώ από εδώ φαίνεται όλη η επαρχία Ρεθύμνου.

Τα χιλιάδες ευρήματα των ανασκαφών στην περιοχή περιλαμβάνουν ειδώλια και είδη κεραμικής που συνδέονται κυρίως με την Νεοανακτορική φάση, τη φάση της ακμής του μινωικού πολιτισμού και αποδεικνύουν ότι εκεί πραγματοποιούνταν κάποιες τελετουργίες και συγκεντρώσεις. Εδώ ήταν το ιερό, αφιερωμένο στη γυναικεία θεότητα Αρτέμιδα-Δίκτυνα, θεά που λάτρευε όλη η δυτική Κρήτη. Από τα αρχαιολογικά ευρήματα, πάντως, η ανθρώπινη παρουσία ανιχνεύεται πολύ πριν τη χρήση του χώρου ως ιερού, αφού υπάρχουν ίχνη κατοίκησης από την Τελική Νεολιθική περίοδο (4000-3200 π.Χ.).

Σε όλη τη διάρκεια της ενετοκρατίας και της τουρκοκρατίας, παράλληλα με τη λατρεία που συνέχιζε να τελείται εκεί, στο σημείο της κορυφής υπήρξε και θέση βίγλας, αλλά και πεδίο πολλών μαχών κατά τους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης. Σήμερα είναι παρατηρητήριο της πυροσβεστικής.

Η κορυφή του Αγίου Πνεύματος είναι εύκολης σχετικά πρόσβασης και βρίσκεται μέσα σε περιοχή, όπου γύρω της απλώνονται οροπέδια και δολίνες διαμορφωμένες από τα νερά των ασβεστολιθικών όγκων. Οι κάτοικοι ονομάζουν το οροπέδιο γύρω από την κορυφή του Αγίου Πνεύματος «κάμπο».

Οι βόρειες απολήξεις του Βρύσινα εφάπτονται με τη θάλασσα. Σε μία προεξοχή της ξηράς που σχηματίζει ακρωτήριο και ύψωμα που έχει υψόμετρο 41 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, διατηρείται το φρούριο Φορτέτσας.

O Βρύσινας,  για το θεατή που κινείται από τα ανατολικά στον αυτοκινητόδρομο από το Ηράκλειο προς το Ρέθυμνο, κι όταν βρίσκεται λίγο ανατολικότερα από τον οικισμό Πάνορμο, βλέπει το βουνό σαν ένα συνεχές αρμί το οποίο αρχίζει από τη θάλασσα, υψώνεται βαθμιαία προς την κορυφή και ύστερα χαμηλώνει προς τα νοτιοανατολικά, προσπαθώντας να ενωθεί με τον Ψηλορείτη.