Ψηλορείτης

Ο Ψηλορείτης είναι μια οροσειρά που βρίσκεται στο κέντρο της Κρήτης, καλύπτοντας ένα μεγάλο μέρος του νομού Ρεθύμνου  και του νομού Ηρακλείου.

Όντας ο ψηλότερος ορεινός όγκος της Κρήτης με 2.456 μέτρα ύψος,  έχει 5 κορυφές οι οποίες ξεπερνούν τα 2.000 μέτρα,  τον Τίμιο Σταυρό (2.456), τον Αγκαθιά (2.424), τη Στολίστρα (2.325), τη Βουλομένου (2.267) και τον Κούσσακα (2.209). Η πρόσβαση στις κορυφές του γίνεται από αρκετά μονοπάτια, με το πιο συνηθισμένο και καλά σημαδεμένο μονοπάτι Ε4 να ξεκινά από το οροπέδιο Νίδας  με πεζοπορία που υπολογίζεται στις 5 περίπου ώρες.

Ιερό βουνό από την μινωική εποχή,  ο Ψηλορείτης  έχει συνδεθεί από την αρχαιότητα με  πολλούς μύθους και δοξασίες που συνεχίστηκε ανά τους αιώνες. Στο Ιδαίον Άνδρον  ο Δίας ανατράφηκε από τους Κουρήτες και την Αμάλθεια, κρυμμένος από τον πατέρα του Κρόνο που κατάπινε τα παιδιά του θεωρώντας τα απειλή. Εκεί βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Ζωμίνθου  και η Αρχαία Ελεύθερνα. Στα δάση του ζούσαν οι αγαθοί δαίμονες Δάκτυλοι, οι οποίοι ξεπήδησαν από τα δάκτυλα της Ρέας, μητέρας του Δία, όταν αυτή για να αντέξει τους πόνους του τοκετού, έχωσε τα δάκτυλα της στη γη. Κατά τα χριστιανικά χρόνια χτίστηκε στην κορυφή του Ψηλορείτη ο Τίμιος Σταυρός, που στην παραμονή της γιορτής του (14 Σεπτεμβρίου) καταφτάνουν εκεί από όλη την Κρήτη και διανυκτερεύουν για να παρευρεθούν στην πρωινή λειτουργία που γίνεται μέσα στο μικρό πετρόχτιστο εκκλησάκι.

Ο Ψηλορείτης που λέγεται και Ίδη, θεωρείται από τα πιο εντυπωσιακά τοπία φυσικής ομορφιάς με επιβλητικά σπήλαια όπως το Κορίτσι, σπήλαιο Μαραθοκεφάλα, σπήλαιο Μελιδονίου, σπήλαιο Σφεντόνη, βαθειά φαράγγια όπως το Πρασσανό φαράγγι, το φαράγγι Πλατανιών  και άλλα, οροπέδια, δάση και χωριά, όπως ο Μυλοπόταμος, τα Ανώγεια, τα Ζωνιανά και πολλά άλλα. Εκτός από τα φυσικά αξιοθέατα, στην περιοχή υπάρχουν το Αστεροσκοπείο Σκίνακα  σε 1.750 μέτρα υψόμετρο, η Μονή Αρκαδίου, και άλλα. Οι πολιτιστικές εκδηλώσεις δε θα μπορούσαν να λείπουν από το ιερό βουνό της Κρήτης. Έτσι, σήμερα, διοργανώνονται τα Υακίνθεια προς τιμήν του Αγίου Υάκινθου.

Από τα πολλά δάση κέδρου που κάλυπταν τις πλαγιές του Ψηλορείτη σήμερα απομένουν ελάχιστα τμήματα. Το μεγαλύτερο τμήμα του βουνού είναι πετρώδες με ελάχιστη βλάστηση που εξαφανίζεται πάνω από τα 2.000 μέτρα, όπως και οι πηγές που είναι ανύπαρκτες σε αυτό το υψόμετρο. Το καλοκαίρι η ανάβαση είναι ιδιαίτερα δύσκολη λόγω της ζέστης και παντελούς έλλειψης σκιάς, ενώ το χειμώνα το χιόνι που πέφτει στην περιοχή είναι αρκετό κάνοντας εφικτή τη λειτουργία του χιονοδρομικού κέντρου. Ο γιγάντιος ορεινός όγκος που αποτελεί το ψηλότερο σημείο της Κρήτης, αποθηκεύει τεράστιες ποσότητες νερού, κυρίως από τα χιόνια που υπάρχουν στις κορυφές ως τον Μάιο και αυτές, μέσω υπόγειων ποταμών, φτάνουν σε πολλές χωριά, όπως το Σπήλι. Η πανίδα και χλωρίδα στον Ψηλορείτη είναι πλούσια και σημαντική. Εδώ βρίσκουν καταφύγιο σπάνια αρπακτικά, όπως γυπαετοί, βιτσίλες και γεράκια, ενώ στις πλαγιές του εντοπίζονται ενδημικά και σπάνια είδη φυτών, αλλά και άλλων ζώων. Από τα 185 ενδημικά φυτά της Κρήτης, στον Ψηλορείτη υπάρχουν 76 είδη και υποείδη, ενώ εδώ εντοπίζονται και δύο από τα τέσσερα ενδημικά γένη της Ελλάδας (Horstirssea και Petromarula).

Ο Ψηλορείτης, που σύμφωνα με τους μύθους έχει το προνόμιο να βλέπει τον ήλιο πριν την ανατολή, είναι ένα μνημείο παγκόσμιας φυσικής κληρονομιάς, απέραντου κάλλους, τυλιγμένου με ένα διαχρονικό πέπλο ιστορίας και εθίμων. Σήμερα ανήκει στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γεωπάρκων και στο Δίκτυο των Παγκόσμιων Γεωπάρκων της UNESCO.