Η Νίκη της Σαμοθράκης

Ένα από τα πιο γνωστά έργα τέχνης της ελληνικής αρχαιότητας είναι το άγαλμα της πτερωτής Νίκης της Σαμοθράκης. Σήμερα φιλοξενείται σε ένα από τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου, στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι. Θεωρείται δείγμα ελληνιστικής τέχνης και απεικονίζει την φτερωτή θεά Νίκη. Πιθανότατα το άγαλμα, που σύμφωνα με τους αρχαιολόγους αποτελούσε μαρμάρινο σύμπλεγμα μαζί με την πλώρη ενός πλοίου, είχε αφιερωθεί στο Ιερό των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης, από τους νικητές κάποιας ναυμαχίας της εποχής. Τόσο ο αφιερωτής όσο και ο γλύπτης δεν έχουν επιβεβαιωθεί από την αρχαιολογική έρευνα ακόμη, παρολαυτά είναι δύο οι επικρατέστερες εκδοχές: η μία λέει πως το είχε αφιερώσει ο Δημήτριος ο Πολιορκητής (337-283 π.Χ.) όταν νίκησε τον στόλο του Πτολεμαίου στα ανοιχτά της Κύπρου γύρω στο 290 π.Χ., ενώ η δεύτερη πως το αφιέρωσαν οι Ρόδιοι μετά το 191 π.Χ., όταν νίκησαν τον Αντίοχο Γ΄ της Συρίας σε ναυμαχία στα ανοιχτά της Σίδης.

Η ανασκαφή

Η Νίκη της Σαμοθράκης βρέθηκε στα βόρεια του νησιού, στον αρχαιολογικό χώρο της Παλαιόπολης, όπου υπήρχε κατά την αρχαιότητα το Ιερό των Μεγάλων Θεών, το θρησκευτικό κέντρο όπου τελούνταν τα Καβείρια Μυστήρια. Κατά τις αρχικές ανασκαφές στο νησί, το 1863, ο Γάλλος αρχαιολόγος Charles Champoiseau (Σαμπουαζώ) και η ομάδα του έφεραν στο φως έναν μαρμάρινο γυναικείο κορμό. Αναφορές από τότε μάλιστα αναφέρουν πως ήταν στις 15 Απριλίου του 1863, όταν η ανασκαφή βρισκόταν στη μέση μιας χαράδρας. Κάποια στιγμή, ένας Έλληνας εργάτης φώναξε στον Σαμπουαζό «Κύριε, εύραμεν μια γυναίκα!». Επρόκειτο για τον κορμό της Νίκης της Σαμοθράκης. Συνολικά 118 κομμάτια του αρχικού αγάλματος ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών.

Υπολογίζεται πως ένας καταστροφικός σεισμός ον 6ο μ.Χ. αιώνα ήταν η κύρια αιτία του κατακρήμνισματος. Μεταξύ των κομματιών που ανακαλύφθηκαν στην Σαμοθράκη είναι το αριστερό μαρμάρινο φτερό, ένα μεγάλο κομμάτι του κορμού κάτω από το στήθος μέχρι τα πόδια, ένα δεύτερο κομμάτι που είναι ο άνω κορμός, η δεξιά παλάμη, αλλά και τμήματα της πλώρης του πλοίου που συνόδευε τη θεά.

Τον 19ο αιώνα που ανακαλύφθηκε το άγαλμα, η Σαμοθράκη βρισκόταν ακόμη υπό τουρκική κυριαρχία. Ο αρχαιολόγος Σαμπουαζό που την ανακάλυψε, πήρε την έγκριση από το τουρκικό κράτος και την μετέφερε στην Γαλλία. Το άγαλμα έφτασε στο Λούβρο στις 11 Μαΐου του 1864 και δύο χρόνια μετά εκτέθηκε για πρώτη φορά σε αρχική μορφή: η συναρμολόγηση και η αποκατάστασή του ολοκληρώθηκε το 1884. Όταν ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος, οι Γάλλοι μετάφεραν την Νίκη της Σαμοθράκης σε ασφαλές καταφύγιο για να επιστρέψει στις αίθουσες του Λούβρου το 1950.

Το σύμπλεγμα αγαλμάτων της Νίκης της Σαμοθράκης

Μια πλήρης αναπαράσταση του αγάλματος και της πλώρης του πλοίου που το συνόδευε, υποδεικνύει πως επρόκειτο για την φτερωτή θεά Νίκη που παρουσιαζόταν την ώρα που προσεδαφιζόταν και άρα μόλις που πατούσε πάνω στο πλοίο. Πιθανότατα επίσης, ήταν η στιγμή που ανήγγειλε η ίδια την νίκη του αφιερωτή, οπότε το ένα της χέρι είχε αυτή τη μορφή ή κρατούσε στεφάνι για το νικητή.

Τα δυο φτερά της – που αποτελούνταν από δύο μεγάλα κομμάτι μάρμαρο και επηρέαζαν σε σημαντικό βαθμό την ισορροπία του αγάλματος – και η πλώρη του πλοίου έκαναν το σύμπλεγμα να έχει διαστάσεις 3,28 μέτρα ύψος και 5,58 μέτρα πλάτος.

Το άγαλμα της Νίκης της Σαμοθράκης ήταν φιλοτεχνημένο από λευκό παριανό μάρμαρο, ενώ του πλοίου από ροδίτικο. Το σύμπλεγμα χρονολογείται μεταξύ του 220 και του 190 π. Χ., της ελληνιστικής εποχής δηλαδή. Οι καλλιτέχνες, συνήθιζαν τότε να επεξεργάζονται το έργο ανά τμήματα που στο τέλος συγκολλούσαν μεταξύ του για να συνθέσουν το τελικό έργο.

Υπολογίζεται επίσης πως η Νίκη της Σαμοθράκης προοριζόταν για να εκτίθεται με την αριστερή της πλευρά προς τον θεατή, σε ¾ προφίλ και για το λόγο αυτό η αριστερή πλευρά του συμπλέγματος είναι λεπτομερέστερα δουλεμένη.

Από το 1866 έως σήμερα, η Νίκη της Σαμοθράκης εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου, στο Παρίσι. Είναι τοποθετημένη σε βάση, η οποία έχει τοποθετηθεί σε μαρμάρινη πλώρη πλοίου. Το δεξί φτερό του αγάλματος, από το ποίο δεν βρέθηκαν παρά ελάχιστα κομμάτια αποτελεί πρόσθετο έργο των επιστημόνων του Μουσείου και αποτελεί «καθρέφτη» του αριστερού.

Οι φτερωτές Νίκες της Σαμοθράκης

Η διάσημη πτερωτή Νίκη της Σαμοθράκης είναι μία από τις τρεις φτερωτές Νίκες που ανακαλύφθηκαν στις ανασκαφές του ιερού των Μεγάλων Θεών στο νησί. Μία από τις άλλες δύο εκτίθεται στην Βιέννη, καθώς εκεί την μετέφεραν οι Αυστριακοί αρχαιολόγοι που την ανακάλυψαν, ενώ η τρίτη εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Σαμοθράκης, ανακαλύφθηκε από το ζεύγος Αμερικανών αρχαιολόγων Lehmann το 1949 και είναι επίσης αντίγραφο της αυθεντικής Νίκης της Σαμοθράκης των ελληνιστικών χρόνων.

 

Most Popular