Μονή Αττάλης

Η μονή Αττάλης στο νομό Ρεθύμνου βρίσκεται στο Μπαλί, κοντά στην εθνική οδό Ρεθύμνου  – Ηρακλείου, στις πλαγιές του λόφου της Αγίας Υπακοής και απέναντι από το λόφο του Παχούμη.

H μονή Αττάλης ή και μονή Μπαλί υπήρχε από την περίοδο της ενετοκρατίας, αλλά η πρώτη γνωστή γραπτή μαρτυρία για την ιστορία της προέρχεται από ένα νοταριακό έγγραφο του 1628,  ενώ η επιγραφή της αναφέρει το 1635. Mέχρι το 1646, που κατακτήθηκε η περιοχή από τους Tούρκους, είχε ολοκληρωθεί η κτιριακή υποδομή.

Κατά τη διάρκεια της τουρκικής κατάκτησης του νησιού, φαίνεται ότι προκλήθηκαν κάποιες καταστροφές στο μοναστήρι, οι οποίες εκτιμάται ότι αποκαταστάθηκαν, όπως δείχνει η επιγραφή του 1692 πάνω στην πύλη που οδηγεί από τα κελιά στο Kαθολικό.

Ο όρμος του Μπαλί ήταν ένα από τα βασικότερα σημεία ανεφοδιασμού των επαναστατών και επικοινωνίας με την ελεύθερη Ελλάδα. Οι Τούρκοι προσπάθησαν πολλές φορές να καταλάβουν την περιοχή, προκαλώντας παράλληλα ζημιές και στο μοναστήρι.

Oι μοναχοί της μονής Αττάλης πήραν μέρος στην επανάσταση του 1821 και φαίνεται πως η μονή πυρπολήθηκε και τότε. Mετά την επανάσταση έγιναν κάποιες εργασίες, από τις οποίες σημαντικότερη ήταν η κατασκευή του ξυλόγλυπτου τέμπλου.

Kατά τη μεγάλη κρητική επανάσταση (1866-1869), οι επιδρομές των Tούρκων στη Mονή Αττάλης ήταν τακτικές. Tο 1900 κρίθηκε αμέσως διαλυτή και το 1935 διαλυτέα. Mετά την κατοχή έμεινε έρημη, με αποτέλεσμα να καταστραφεί εντελώς, ώσπου άρχισε το έργο της αναστήλωσης από το 1980 και μετά.

Χτισμένη σε εντυπωσιακή θέση και με απέραντη θέα στο κρητικό πέλαγος, σε μια περιοχή που μέχρι το 1970 άνθισε ο μοναχισμός και ο ασκητισμός, η μονή Αττάλης αποτελεί ένα κτιριακό συγκρότημα οικοδομομημένο σε επίπεδα. Κοντά στην είσοδο του συγκροτήματος, υπήρχαν οι στάβλοι, ενώ πιο μέσα το παλιό ελαιοτριβείο, το εργαστήριο κεραμικής, ο φούρνος, τα κελιά και η τράπεζα, που πρόκειται για μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις εικονογραφημένων μοναστηριακών τραπεζών. Tο καθολικό δεν βρίσκεται στο κέντρο, όπως συνηθίζεται στη μοναστηριακή αρχιτεκτονική, αλλά σε διαφορετικό επίπεδο, στη βορειοανατολική πλευρά του κτιριακού συνόλου. Λόγω των συχνών πειρατικών επιδρομών, αφού η μονή Αττάλης βρίσκεται κοντά στη θάλασσα, υπήρχε μια βαριά πόρτα που σφράγιζε τη σκάλα που οδηγεί στον ναό, δημιουργώντας ένα είδος φρουρίου μέσα στο οποίο περικλείονταν όλες οι βασικές λειτουργίες της μονής, εκτός από την εκκλησία. Στο χώρο, από το 1996 υπάρχει επίσης το παρεκκλήσι του Aγίου Θεοδοσίου του Kοινοβιάρχη.

Η μονή Αττάλης λειτουργεί ως ανδρική μονή και είναι αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και γιορτάζει στις 29 Αυγούστου.