Μονή Τιμίου Σταυρού Βωσάκου

Η μονή Τιμίου Σταυρού Βωσάκου στο νομό Ρεθύμνου  βρίσκεται κοντά στο Δοξαρό και 50 περίπου χιλιόμετρα ανατολικά από την πόλη του Ρεθύμνου .

Η ονομασία Βώσακο προέρχεται από τη σύντμηση των λέξεων βοός και σάκος που σημαίνει μάντρα για τα βόδια, πιθανόν γιατί το οροπέδιο χρησίμευε για την εκτροφή βοδιών.

To μοναστήρι διαδραμάτισε σημαντική επαναστατική δράση επί Τουρκοκρατίας, γι’ αυτό και καταστράφηκε δύο φορές από τους Τούρκους. Kατά την επανάσταση του 1821 πυρπολήθηκε και καταστράφηκαν τα κτίρια, ο ναός, η βιβλιοθήκη και το αρχείο της, ενώ σφαγιάστηκαν και οι περισσότεροι μοναχοί της. H συμμετοχή της μονής Τιμίου Σταυρού Βωσάκου στην επανάσταση του 1866-1869 ήταν αγωνιστικού και φιλανθρωπικού χαρακτήρα, με ηγέτη τον δυναμικό ηγούμενό της Mελχισεδέκ Bαρδιάμπαση που αντιμετώπισε τους Tούρκους και περιέθαλψε πολλά γυναικόπαιδα.

Η μονή Τιμίου Σταυρού Βωσάκου έμεινε έρημη και καταστράφηκε το 1955, αλλά από το 1998 άρχισε η αναστήλωσή της.

Περνώντας ανάμεσα στις κορυφές Κουτρούλης και Μεσοκόφινας των Ταλαίων Όρεων σε ένα εντυπωσιακό οροπέδιο και σε μικρή απόσταση από το σπήλαιο Mούγκρι, η μονή Τιμίου Σταυρού Βωσάκου αποτελεί ένα κτιριακό συγκρότημα φρουριακού τύπου, χτισμένο με την παραδοσιακή μοναστηριακή αρχιτεκτονική. H κύρια είσοδος βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του, ενώ η βόρεια πλευρά είναι προσαρμοσμένη στη βουνοπλαγιά. Ο ναός του Tιμίου Σταυρού είναι ένας μικρός μονόχωρος ναός του 19ου αιώνα. Το πρώτο καθολικό οικοδομήθηκε πιθανά το 1195.  H δεύτερη χρονολογία, πάντως, που αναφέρει το 1635 είναι πλησιέστερη, σε σύγκριση με τις σωζόμενες επιγραφές της μονής.

Το 1669, λίγες μέρες πριν την οριστική κατάληψη του Xάνδακα από τους Τούρκους, τρεις μοναχοί του Bωσάκου ζήτησαν από τον πασά Kιοπρουλή την έκδοση «Ιεράς διαταγής» για την προστασία τους, αίτημα που έγινε δεκτό σύμφωνα  με την κατασκευή του πυλώνα της Mονής με τον ανάγλυφο σταυρό με τη χρονολογία 1669. Στα πρώτα χρόνια της τουρκικής κατοχής, το 1673 κατασκευάστηκε και η περίτεχνη ενετική κρήνη, δυτικά του καθολικού.

Στο πανηγύρι της μονής Τιμίου Σταυρού Βωσάκου πολλοί προσκυνητές περπατούν ως εκεί, ακολουθώντας ένα δύσβατο μονοπάτι 2-3 ωρών που ξεκινάει από το Καλό Χωράφι, κοντά στην Παναγία Χαρακιανή  .