Υστερομινωική Νεκρόπολη Αρμένων

Η Υστερομινωική Νεκρόπολη Αρμένων του νομού Ρεθύμνου είναι ένας αρχαιολογικός χώρος που βρίσκεται 9 περίπου χιλιόμετρα νότια της πόλης του Ρεθύμνου, στη θέση Πρινοκέφαλο και κοντά στους Αρμένους, πάνω στον οδικό άξονα που συνδέει τη βόρεια με τη νότια ακτή της Κρήτης.

Η ανακάλυψη δύο αγγείων από μαθητές το 1969 και η παράδοσή τους στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου, οδήγησε σε εκτεταμένη έρευνα και την εύρεση της Υστερομινωικής Νεκρόπολης Αρμένων που αποτελεί το μεγαλύτερο ανασκαμμένο νεκροταφείο αυτής της περιόδου (1.400-1.200 π.Χ.).

Σύμφωνα με τις ανασκαφές, φαίνεται ότι υπήρξε επιλογή της συγκεκριμένης  θέσης, ενώ κατασκευάστηκαν λιθόστρωτα μονοπάτια και δημιουργία ταφικών συστάδων για να διαχωρίζονται οι πλούσιοι από τους φτωχούς. Σταδιακά, το σχέδιο αυτό εγκαταλείφθηκε. Στο νεκροταφείο πρέπει να υπήρχε περίφραξη και επίσημη είσοδος, οι θέσεις των οποίων δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί.

Πέρα από την Υστερομινωική Νεκρόπολη Αρμένων, ο οικισμός των Αρμένων αυτός καθαυτός είχε πιθανόν βιοτεχνικό χαρακτήρα και ιδρύθηκε την εποχή που το εμπόριο του χαλκού με την Κύπρο έγινε προβληματικό, κάτι που επιβεβαιώνεται από το ότι εντοπίστηκε μεταλλείο χαλκού σε απόσταση περίπου 4 χιλιομέτρων νότια του νεκροταφείου.

Οι τάφοι που βρέθηκαν στην Υστερομινωική Νεκρόπολη Αρμένων ήταν οικογενειακοί και περιείχαν πολλούς νεκρούς που αποθέτονταν είτε πάνω στο δάπεδο, είτε σε σαρκοφάγους. Όλοι οι τάφοι ανήκουν στον τύπο του λαξευτού θαλαμωτού τάφου με δρόμο, εκτός από τον τάφο 200, ο οποίος είναι κτιστός θολωτός. Τα κτερίσματα που ήταν μέσα σε αυτούς, όπως είδη κεραμικής, όπλα, εργαλεία και κοσμήματα, παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την τέχνη, τη θρησκεία και την κοινωνική οργάνωση της εποχής. Oι οστεολογικές μελέτες κατέδειξαν ότι η μέση ηλικία θανάτου των ενηλίκων ανδρών και γυναικών ήταν περίπου 31 και 28 έτη, αντίστοιχα, ενώ τα μισά παιδιά πέθαιναν πριν συμπληρώσουν τα 5 έτη.

Σημαντικότερα μνημεία στην Υστερομινωική Νεκρόπολη Αρμένων θεωρείται
ο τάφος 200, το μοναδικό δείγμα κτιστού θολωτού τάφου για το νεκροταφείο. Ο δρόμος του έχει μήκος 4,55 μέτρα και πλάτος 1,32 μέτρα. Στην αρχή του υπάρχει κλίμακα και στο πλευρικό τοίχωμα έχει λαξευθεί μια κόγχη, ενώ η είσοδος έκλεινε με καλυπτήρια πλάκα. Στο  θάλαμο του τάφου βρέθηκαν χάλκινα όπλα, κεραμική, χάνδρες και ένα περίαπτο με επιγραφή Γραμμικής Α γραφής του14ου αιώνα π.Χ.

Ο τάφος 159 αποτελεί τον πλέον πιο εντυπωσιακό θαλαμωτό λαξευτό τάφο. Ο δρόμος του έχει μήκος 15,50 μέτρα και στην αρχή του υπάρχουν κάποια σκαλοπάτια. Στον τάφο αυτό βρέθηκαν τα υπολείμματα ξύλινου φορείου.

Στην Υστερομινωική Νεκρόπολη Αρμένων έχουν ανασκαφεί περισσότεροι από 300 τάφοι μέχρι σήμερα.