Ενετικά Νεώρια

Τα Ενετικά Νεώρια είναι από τα εντυπωσιακότερα μνημεία στο Παλιό λιμάνι των Χανίων. Κατασκευάστηκαν τον  16ο αιώνα, όταν ο στόλος των Ενετών κυριαρχούσε στη Μεσόγειο. Την ανάγκη επισκευών του στόλου κάλυψαν τα Ενετικά Νεώρια, που είναι γνωστά και ως Αρσενάλια, από την λατινική λέξη «arsenalli», ή και ως Ταρσανάδες.

Το 1599 το συγκρότημα αποτελούνταν από 17 Νεώρια, ενώ λίγο αργότερα ξεκίνησε η κατασκευή ακόμα πέντε προς τα ανατολικά του λιμανιού, των Νεωρίων του Μόρο, όπως λεγόταν ο υπεύθυνος Γενικός Προβλεπτής.

Τα Ενετικά Νεώρια ήταν μεγάλες πέτρινες κατασκευές, με αψιδωτή πρόσοψη. Ανοικτά προς την θάλασσα, ώστε να μπορούν τα πλοία να φτάνουν ως το εσωτερικό τους ανεμπόδιστα, θολοσκέπαστα και επικοινωνούσαν μεταξύ τους με τοξωτά ανοίγματα στους εσωτερικούς τοίχους. Έκλειναν με ξύλινες πόρτες, ενώ η πρόσβαση μέχρι τα Ενετικά Νεώρια γινόταν από μια μεγαλοπρεπή πύλη στο τέλος της σημερινής οδού Δασκαλογιάννη.

Έχουν μήκος 50 μέτρων το καθένα, πλάτος 9 και ύψος 10 μέτρων. Συνολικά, κατασκευάστηκαν στο παλιό λιμάνι των Χανιών 23 Ενετικά Νεώρια:

  • 5 στο συγκρότημα του Μόρο στα ανατολικά,
  • 17 στην βόρεια ακτή του λιμανιού και
  • το Μεγάλο Αρσενάλι, ξεχωριστά από τα υπόλοιπα, λίγο πιο δυτικά.

Από τα Ενετικά Νεώρια σήμερα σώζονται επτά συνεχόμενοι θόλοι και το Μεγάλο Αρσενάλι και δύο νεώρια από το συγκρότημα του Μόρο, στο μυχό του λιμανιού. Η θαλάσσια πρόσβαση δεν υπάρχει πια, καθώς κατασκευάστηκε η προκυμαία.

Η κεντρική πύλη οδηγεί πλέον στην μια από τις δύο πλατείες που δημιουργήθηκαν μετά την κατεδάφιση των Ενετικών Νεωρίων. Ακριβώς δίπλα κατασκευάστηκε το πέτρινο κτήριο του Λιμεναρχείου των Χανίων και άλλη μια πλατεία.