Παλαιά Μονή Βουλκάνου

Η Παλαιά Μονή Βουλκάνου είναι χτισμένη στην κορυφή του όρους Ιθώμη στη Μεσσηνία, σε υψόμετρο 800 μέτρων, πάνω σε έναν πελώριο φυσικό βράχο. Στη θέση αυτή βρισκόταν κατά την αρχαιότητα το Ιερό του Ιθωμάτα Δία.

Δύο είναι οι θρύλοι που συνοδεύουν την ίδρυση της Παλαιάς Μονής Βουλκάνου: Ο ένας λέει ότι χτίστηκε τον 8ο αιώνα από εικονολάτρες μοναχούς εκεί, όπου είχε βρεθεί η Εικόνα της Παναγίας, κρεμασμένη σ’ ένα πουρνάρι και με τη συντροφιά ενός αναμένου καντηλιού, ενώ ο άλλος  ότι κτήτοράς της είναι ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Β΄ ο Παλαιολόγος (1282-1328). Το όνομα «Βουλκάνος»  (παλαιότερα «Βουρκάνο», «Δορκάνο» και «Βουλκάνη»), το οφείλει κατά πάσα πιθανότητα σε βυζαντινό άρχοντα στον οποίο ανήκε η περιοχή.

Ο Ναός της Παλαιάς Μονής Βουλκάνου είναι τρίκλιτη θολωτή βασιλική, σήμερα δίκλιτη, με πολλές μεταγενέστερες παρεμβάσεις και στο κτίσιμό της χρησιμοποιήθηκαν ογκόλιθοι από το Ιερό του Δία. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες του Ναού, των αδελφών Δημήτριου και Γεώργιου Μόσχου, του 1608.

Στην Παλαιά Μονή Βουλκάνου υπάρχει το βυζαντινό Φωτάναμα, ένα από τα 11 συνολικά στον ελλαδικό χώρο, που ήταν ειδικός χώρος με εστία φωτιάς και πεζούλια γύρω απ’ αυτή, στα οποία κάθονταν οι μοναχοί και ζεσταίνονταν κατά το χειμώνα.

Η Παλαιά Μονή Βουλκάνου εγκαταλείφθηκε από τους μοναχούς το 1625. Οι μοναχοί μετακινήθηκαν στο σημερινό χώρο του νέου μοναστηριού, μεταξύ των χωριών Μαυρομμάτι και Βαλύρας.

Θησαυρός του μοναστηριού είναι η  Εικόνα της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας, που φέρει την επιγραφή «Η Οδηγήτρια η επονομαζομένη τω όρει Βουλκάνω».

Στο νέο μοναστήρι όπου βρίσκεται, φυλάσσονται ακόμη Ιερά Λείψανα πολλών Αγίων της Εκκλησίας , μεταξύ των οποίων του Αγίου Νεομάρτυρος Ιωάννου του Μονεμβασιώτου, του Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου και του Καλαματιανού Αγίου Ηλία του Αρδούνη.

Η Παλαιά Μονή Βουλκάνου είναι άμεσα συνδεδεμένη σήμερα με το Μεσσηνιώτικο Πανηγύρι  καθώς η Εικόνα της Παναγίας Βουλκανιώτισσας κατεβαίνει σε λιτανεία διανύοντας 20 χιλιόμετρα μέχρι την πόλη της Μεσσήνης.

Η Μονή Βουλκάνου ανέκαθεν υπήρξε ανδρική και ποτέ δεν σταμάτησε η λειτουργία της. Σήμερα η νέα Μονή αποτελεί το μοναδικό ανδρικό Κοινόβιο της Ιεράς Μητροπόλης Μεσσηνίας.